Dünya edebiyatının en değerli isimlerinden biriydi: Gizem sonunda çözüldü mü? ‘Mektuplar açık bir bildiri veriyor’

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İngiltere’nin Hampshire bölgesinde, Winchester Koleji yerleşkesinin çabucak yanı başındaki 8 numaralı College Street, dışarıdan bakıldığında sıradan bir taş bina üzere görünebilir.

Ancak bu konut, dünya edebiyatının en kıymetli müelliflerinden birinin son günlerini geçirdiği yer olması bakımından tarihî bir mana taşıyor. Evde, kapının üzerinde Jane Austen’ın son günlerini bu yerde geçirdiği ve burada 18 Temmuz 1817’de öldüğü yazılı bir levha yer alıyor.

GİZEMLİ VE KARANLIK BİR DÖNEM

Ancak bu meskenin manası, Austen’ın hayranları için çok daha derin. Zira bu yer, müellifin kısa lakin epey tesirli hayatının en gizemli ve karanlık periyoduna mesken sahipliği yapıyor. Hastalığının ne olduğu ve vefatına neyin sebep olduğu hâlâ netleşmiş değil.

Şimdi, bu gizemi çözmeye çalışan akademisyenler, muharririn son periyoduna dair ipuçlarını, yazdığı romanlar ve mektuplar üzerinden keşfetmeye çalışıyor.

Peki, şu ana kadar nasıl bir yol alındı? Dünya edebiyatının en güçlü müelliflerinden biri olan Jane Austen neden ve nasıl öldü?

SON GÜNLERİNE YOLCULUK

Jane Austen ve kız kardeşi Cassandra, Austen’ın hastalığının şiddetlendiği devirde, 1817’nin başlarından itibaren Winchester’daki 8 College Street’te sekiz hafta mühletince yaşadılar. Austen, o devirde teşhis konulamayan bir hastalık nedeniyle tedavi görmekteydi.

Gözlemlenen semptomlar ortasında sık sık yorgunluk, eklem ağrıları, ateş, deri döküntüleri ve başka birçok sıhhat sorunu yer alıyordu. Lakin vefatından evvelki süreçte sıhhati birkaç defa düzgünleşme belirtisi gösterse de muharrir 41 yaşında hayatını kaybetti.

Austen’ın vefatına dair birinci spekülasyonlar, 1964 yılında Zachary Cope tarafından yayımlanan makalede yer almıştı. Cope, müellifin Addison hastalığından hayatını kaybettiğini öne sürmüştü. Lakin vakitle bu teoriye karşı diğer teklifler de lisana getirildi: Mide kanseri, tüberküloz yahut lenfoma üzere hastalıklar.

Her biri, muharririn hastalığının farklı taraflarını vurguluyor, lakin hiçbiri kesin bir yanıt sunamıyordu. Arizona Eyalet Üniversitesi’nden Devoney Looser, “Austen’ın vefatına dair kesin bir yanıt yok. Lakin onun son günlerine dair elde edilebilecek bilgiler sonlu olduğu için, yazdığı mektuplar ve romanları bu alanda araştırmalar için çok değerli. Birçok da aslında açık iletiler veriyor” diyor.

HAYATINA IŞIK TUTAN MEKTUPLAR VE ROMANLAR

Austen’ın son periyodunu anlamak için uzmanlar, bilhassa onun yazılı gereçlerine başvuruyorlar. Müellifin yazışmalarında, vakit zaman sağlığındaki değişimleri ve hastalığının belirtilerini görmemiz mümkün. Örneğin, Austen’ın 1816 yılının sonlarına hakikat yazdığı mektuplarda sıklıkla şikâyet ettiği ağrılar ve yorgunluk öne çıkıyor.

Ünlü muharrir, bilhassa sırt ve diz ağrılarından, yorgunluk nöbetlerinden ve bazen yüzünde görülen renk değişimlerinden bahsediyordu. Ayrıyeten, ateş ve deri döküntülerinin de semptomlar ortasında yer aldığını belirtiyordu.

Yazarın mektuplarından birinde, 1817’nin mart ayında, “Hayatımın bu devrinde hastalık, nitekim tehlikeli” diyerek durumunun ciddiyetine dair ipuçları veriyordu. Elde edilen bu metinler, onun içsel dünyasına dair değerli bilgiler sunuyor, fakat hastalığına dair kesin bir teşhis koymayı zorlaştırıyor.

ÖLÜMÜNÜN ARDINDAKİ GİZEM: ADDİSON HASTALIĞI MI, LUPUS MU?

1960’lı yıllardan itibaren, Jane Austen’ın vefatının nedenine dair çeşitli hipotezler ortaya atılmaya başlandı. Bunlar ortasında en tanınan olanlardan biri, Addison hastalığına sahip olduğuydu.

Addison hastalığı, böbrek üstü bezlerinin kâfi hormon üretmemesi sonucu gelişen az bir hastalık. Fakat bu teori, müellifin mektuplarındaki semptomlarla tam olarak örtüşmüyor. Bilhassa cilt döküntülerinin vakit zaman süreksiz olması, bu teorinin güçsüz kalmasına yol açtı.

Sonraki yıllarda yapılan araştırmalarda, Austen’ın semptomları lenfoma (kanser) yahut tüberküloz üzere öbür hastalıklarla da ilişkilendirildi. Lakin 2020 yılında Dr. Michael D. Sanders ve meslektaşı Dr. Elizabeth Graham’ın yaptığı araştırmalar, ünlü ismin semptomlarının lupus eritematozus (SLE) ismi verilen bir otoimmün hastalığı işaret ettiğini ortaya koydu. Bu hastalık, ekseriyetle genç bayanlarda görülüyor ve şiddetli eklem ağrıları, yorgunluk, cilt döküntüleri üzere belirtilerle kendini gösteriyor.

LUPUS TEORİSİ VE SONUÇLARI

Sanders ve Graham, Austen’ın hastalığının lupus olabileceğini öne sürerken, bu hipotezi pekiştiren birtakım yeni bulgular da elde ettiler. Austen’ın yaşadığı periyotta, lupus hastalığı şimdi tanımlanmamıştı ve bu nedenle hekimler, muharririn hastalığını hakikat bir formda teşhis edemediler.

Ancak araştırmacılar, Austen’ın sık sık yaşadığı eklem ağrılarını ve cilt döküntülerini, lupus hastalığına işaret eden deliller olarak yorumladılar. Ayrıyeten, lupus hastaları vakit zaman düzgünleşme devirleri geçirebilirler, bu da muharririn sağlığındaki dalgalanmalara misal bir özellik.

ÖLÜMÜ VE SON SÖZLERİ

Sağlık durumu, 1817’nin Haziran ayında süratle berbatlaştı. 15 Temmuz’da son şiirini yazdırarak, kısa bir müddet sonra şuurunu kaybetti. Vefatından evvelki günlerde, Cassandra’ya söylediği son sözleri ortasında “Tanrım, bana sabır ver, benim için dua et, ah, benim için dua et!” sözleri yer alıyordu. 17 Temmuz’da, şuurunu kaybeden müellif, 18 Temmuz sabahı saat 4.30’da uykusunda hayatını kaybetti.

ÖLÜMÜNÜN EDEBİYAT VE TIP DÜNYASI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Austen’ın mevti, yalnızca edebiyat dünyasında değil, birebir vakitte tıp alanında da büyük bir tesir yaratmış durumda. Hastalığının gizemi, hâlâ çözülemeyen bir soru olarak kaldı. Fakat bu durum, araştırmacıları daha fazla bilgi edinmeye ve tıbbi teşhislerin tarihi olarak nasıl evrildiğini incelemeye teşvik ediyor.

CNN’in “Jane Austen’s cause of death has remained a mystery. But her letters and books offer clues” başlıklı haberinden derlenmiştir.