NATO’nun 5. unsuru nedir, hangi durumlarda uygulanır? İşte NATO’nun 5. hususu hakkında bilgiler

NATO’nun 5. unsuru ABD / İsrail – İran savaşı ile birlikte bir kere daha gündeme geldi. Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO), 1949 yılında kurulduğunda temel maksadı, üye ülkelerin bağımsızlığını ve güvenliğini ortak bir savunma sistemiyle müdafaa altına almaktı. Bu ortak savunmanın en somut karşılığı olan 5. husus, bir NATO müttefikine yönelik gerçekleştirilecek rastgele bir silahlı hücumun, ittifaka üye olan öteki tüm devletlere yapılmış bir akın olarak kabul edilmesini mecburî kılar. Pekala, NATO’nun 5. hususu nedir, hangi durumlarda uygulanır?

NATO’NUN 5. UNSURU NEDİR, HANGİ DURUMLARDA UYGULANIR?

NATO’nun en önmli hususu olarak kabul edilen 5. husus, “Tarafların, Avrupa yahut Kuzey Amerika’da bir yahut daha fazlasına karşı yapılacak silahlı bir hücumun hepsine karşı yapılmış sayılacağı konusunda mutabıktır” olduğu manasını taşıyor.

5’inci unsur şu halde:

“Taraflar, Kuzey Amerika’da yahut Avrupa’da içlerinden bir yahut daha birçoklarına yöneltilecek silahlı bir taarruzun hepsine yöneltilmiş bir taarruz olarak değerlendirileceği ve şayet bu türlü bir saldın olursa BM Maddesi’nin 51. Hususunda tanınan ferdî ya da toplu öz savunma hakkını kullanarak, Kuzey Atlantik bölgesinde güvenliği sağlamak ve korumak için kişisel olarak ve öbürleri ile birlikte, silahlı kuvvet kullanımı da dahil olmak üzere gerekli görülen hareketlerde bulunarak atağa uğrayan Taraf ya da Taraflara yardımcı olacakları konusunda anlaşmışlardır. Böylesi rastgele bir taarruz ve bunun sonucu olarak alınan bütün tedbirler derhal Güvenlik Kurulu’na bildirilecektir. Güvenlik Kurulu, milletlerarası barış ve güvenliği sağlamak ve korumak için gerekli tedbirleri aldığı vakit, bu tedbirlere son verilecektir.”

NATO’nun 5. unsurunun uygulanabilmesi için öncelikle bir üye ülkenin topraklarına, gemilerine yahut uçaklarına yönelik fiili bir “silahlı saldırı” gerçekleşmiş olması gerekir. Antlaşmanın 6. hususuyla sonları çizilen bu coğrafik kapsam; Avrupa ve Kuzey Amerika topraklarını, Türkiye’nin tamamını ve Yengeç Dönencesi’nin kuzeyindeki adaları içerir. Siber akınlar da günümüzde gelişen teknolojiyle birlikte, şayet bir toplumu felç edecek seviyede fizikî hasara yol açarsa 5. husus kapsamında değerlendirilebilmektedir. Hücum gerçekleştikten sonra ilgili üye ülke müttefiklerini bilgilendirir ve Kuzey Atlantik Kurulu bir ortaya gelerek durumun bir “5. husus vakası” olup olmadığına karar verir. Karar alındığında, her müttefik ülke kendi anayasal süreçlerine uygun olarak, silahlı kuvvet kullanımı dahil “gerekli gördüğü” her türlü yardımı yapmakla yükümlü hale gelir.

NATO’nun 75 yılı aşkın tarihinde 5. unsur bugüne kadar yalnızca bir kere resmi olarak yürürlüğe konulmuştur. Bu tarihi an, 11 Eylül 2001 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri’ne yönelik gerçekleştirilen terör akınlarının çabucak akabinde yaşanmıştır. Müttefikler, bu atağın kolektif savunma kapsamına girdiğini ilan ederek ABD ile tam dayanışma içinde olduklarını göstermişlerdir. Bunun dışında, Türkiye üzere ülkelerin hudut güvenliği tehdit edildiğinde 4. unsur kapsamında “danışma” sistemleri sıkça işletilse de, tam kapsamlı askeri müdahale vaadi içeren 5. hususa başvurulmamıştır. Sonuç olarak 5. unsur, üye devletlerin egemenlik haklarını koruyan en büyük garanti olmaya devam ederken, global barışın korunmasında da stratejik bir istikrar ögesi fonksiyonu görmektedir.