Bilim insanları alarm verdi: Tehlike kapımızda, ‘iklim taşıyıcısı’ çöküyor! ‘Bu çok korkutucu, global bir kaos yaşanacak’

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

İnsan kaynaklı global ısınma, Atlantik Meridyen Devinim Dolaşımı’nı (Atlantic Meridional Overturning Circulation / AMOC) önemli biçimde zayıflatıyor hatta büsbütün durdurabilir. Makûs olan ise bu durum adım adım yaklaşıyor.

Böyle bir kırılma yaşanması halinde gezegenin büyük kısmı ısınmaya devam edecek ve Kuzey Avrupa başta olmak üzere Avrupa’nın büyük kısmı keskin bir soğuma sürecine girecek.

OMAC TAM OLARAK NEDİR?

AMOC, tropik bölgelerden sıcak suyu Kuzey Atlantik’e taşıyan ve iklimi düzenleyen bir ‘doğal taşıma bandı’ vazifesi görüyor. Fakat bilim beşerlerine nazaran, bu taşıma bandı artık kritik bir kırılma noktasına yanlışsız ilerliyor.

Yeni yapılan kapsamlı simülasyonlar, şayet sera gazı emisyonları bugünkü düzeylerinde kalırsa, bu hayati sistemin geleceği sanıldığından çok daha büyük bir tehlike altında.

Bu da akıllara şu soruyu getiriyor: İnsanlık bu çöküşten nasıl etkilenecek?

TÜRKİYE İÇİN ÖZEL UYARILAR

Küresel ölçekte yaşanacak bir AMOC çöküşü, Türkiye’yi direkt etkilemese bile, dolaylı tesirleri epey yıkıcı olabilir. Mevzuyu İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Meteoroloji Uzmanı Dr. Güven Özdemir’e danıştığımda bu bahiste önemli ihtarlarda bulundu.

Dr. İnanç Özdemir, artan güç muhtaçlığının fosil yakıt kullanımıyla karşılanmasının dünya genelinde atmosfer sıcaklıklarının süratle yükselmesine yol açtığını belirtti. Dr. Özdemir, “Bu durum, doğal afetlerin sayısının ve şiddetinin artmasına, geniş alanlarda olumsuz hava şartlarının görülmesine neden oluyor. İklim krizinin en kıymetli sebeplerinden biri de budur” dedi.

Ayrıca uzman isim, iklim değişikliğinin tesirlerini de gözler önüne serdi: “Buzulların erimesi, Arktik deniz buzunun azalması ve tatlı su kaynaklarının okyanus suyuna karışması üzere gelişmeler yaşanıyor. Bu durum, okyanusların tuzluluk oranını ve yoğunluğunu değiştirerek Körfez akıntısının sürat ve istikametinde farklılıklara yol açtı. Tüm bu değişimler, daha ağır iklim olayları ve felaketlerin ortaya çıkma riskini artırıyor. Ayrıyeten, global ölçekte yerkürenin hava istikrarında de önemli değişimlere sebep olabilir.”

İstanbul Aydın Üniversitesi Meteoroloji Uzmanı Dr. Güven Özdemir

1- Biyolojik çeşitliliğimiz azalacak.

2- Sera gazları, bilhassa karbondioksit emisyonları artış gösterecek.

3- Tarım ve hayvancılık dalının her türlü üretiminde inanılmaz olumsuz tesiri kelam konusu olacak.

4- Çok sıcaklık dalgaları ve ani yağış rejimleri üzere uç hava olayları artacak.

5- Besin fiyatlarının yükselecek ve besin güvenliği problemleri yaşanacak.
Ayrıca, deniz düzeyinin global ölçekte yükselmesi, Türkiye kıyılarını da tehdit edecek. Bilhassa Karadeniz ve Akdeniz’de kıyı bölgelerinde yer alan tarım ve turizm merkezleri, bu değişimlerden olumsuz etkilenebilir.

O ÜLKE İÇİN TEHLİKE DAHA BÜYÜK!

Eğer bu model çökerse en büyük yarayı ise İzlanda’nın alacağı öngörülüyor. İklim modellemelerine nazaran İzlanda’da kış sıcaklıkları -45 dereceye kadar düşebilir.

Ülke geniş çaplı deniz buzlarıyla kaplanabilir. İzlanda Meteoroloji Dairesi Genel Müdürü Hildigunnur Thorsteinsson durumu şu sözlerle özetliyor: “O noktada ülke dev bir buzul haline gelir.”

Peki, İzlanda bu senaryoya karşı hangi tedbirleri almayı planlıyor? Zira ülkenin yaşadığı ya da yaşayacağı değişimler sadece İzlanda’yı değil, tüm Avrupa’yı yakından ilgilendiriyor.

Önümüzdeki günlerde atılacak adımlar ve alınacak tedbirler, bölgenin iklim güvenliği açısından belirleyici olacak. Şimdi, İzlanda’daki durumun perde gerisine bir göz atalım…

ULUSAL GÜVENLİK TEHDİDİ İLAN EDİLDİ

Uzun mühlet bilim kurgu üzere görülen bu senaryo artık İzlanda’da resmî seviyede tartışılıyor. Ekim ayında hükümet, AMOC çöküşünü ulusal güvenlik riski olarak sınıflandırdı.

Bu karar, iklim değişikliğinin doğrusal ilerlemeyebileceği ve ani, sistemik kırılmalar yaratabileceği istikametindeki anlayışın güçlenmesiyle alındı. Yetkililere nazaran problem artık sırf çevresel değil; direkt ulusal hayatta kalma sorunu ve tesirleri global…

2024 yılında Reykjavik’te gençler tarafından sahnelenen ve ulusal çapta yayınlanan bir yetenek müsabakası performansı da bu endişeyi yansıttı. Şov, gelecekteki İzlandalıları titreyen iklim mültecileri olarak tasvir eden çarpıcı bir sahneyle sona erdi.

İzlanda İklim, Enerji ve Çevre Bakanı Johann Pall Johannsson, “En makûs senaryo gerçekleşirse burada yaşamak dayanılmaz hale gelebilir” tabirlerini kullandı.

ÇÖKÜŞ NASIL TETİKLENEBİLİR?

Bilim beşerlerine nazaran sistemi bozabilecek esas faktörler şunlar:

1- Grönland başta olmak üzere buzulların ağır erimesi

2- Kuzey Atlantik’e tatlı su akışının artması

3- Atmosferin çok ısınması ve deniz-hava sıcaklık farkının azalması

Bu gelişmeler sıcak-soğuk ve tuzlu-tatlı su istikrarını bozarak dolanımı zayıflatabilir. Beş yıl evvel BM Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), AMOC’un 2100’e kadar zayıflamasının beklenen olduğunu fakat büsbütün çökmesinin “çok düşük olasılık” olduğunu açıklamıştı.

Ancak son çalışmalar tabloyu çok değiştirdi. Ağustos ayında yayımlanan bir araştırma, yüksek emisyon senaryolarında incelenen dokuz iklim modelinin tamamında AMOC’un zayıfladığını ve sonunda durduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar, Paris Mutabakatı amaçlarına ulaşılsa bile çöküş ihtimalinin yüksek olduğunu belirtiyor.

Potsdam İklim Tesir Araştırma Enstitüsü’nden okyanus bilimci Stefan Rahmstorf Washington Post’a “Korkutucu. Bunun düşük olasılıklı olduğunu varsaymak yanlıştı” tabirlerini kullandı.

2024 yılında 43 bilim beşerinin imzaladığı açık mektup, İskandinav hükümetlerini “büyük ölçüde hafife alınmış” bir risk konusunda uyardı. Rahmstorf ayrıyeten AMOC’un “önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde” geri dönüşü olmayan bir eşiğe ulaşabileceğini lisana getirdi.

Meteoroloji Ofisi’nden Halldor Björnsson ise şu uyarıyı yapıyor: “AMOC örneğinde, çökmeye başladığını bildiğiniz anda muhtemelen çok geçtir. Bilimsel katılığı beklememelisiniz.”

JEOMÜHENDİSLİK TARTIŞMASI: ATMOSFERE MÜDAHALE Mİ?

İzlanda, birinci adım olarak öbür ülkeleri sera gazı emisyonlarını azaltmaya çağırıyor. Fakat global ölçekte fosil yakıtlardan vazgeçiş yavaş ilerliyor. Bu nedenle birtakım uzmanlar jeomühendisliği gündeme taşıyor.

Reykjavik Enstitüsü Genel Müdürü Pall Gunnarsson, İzlanda ve İskandinav ülkelerinin atmosferde aerosol salınımı üzere formülleri test edecek global teşebbüslere öncülük etmesi gerektiğini savundu.

Hükümet bu fikri resmi olarak desteklemiyor. Ancak İklim Bakanlığı, “riskler arttıkça, bir vakitler düşünülemez olan seçenekler daha fazla tartışılacaktır” açıklamasını yaptı.

NASA KESİNTİLERİ ARAŞTIRMALARI ETKİLİYOR

İzlanda küçük bir ülke ve harika bilgisayar gerektiren değerli iklim simülasyonlarını kendi başına yürütme kapasitesi hudutlu. Bu nedenle ABD’deki NASA Goddard Uzay Çalışmaları Enstitüsü üzere kurumlara dayanıyor.

Ancak Trump idaresi periyodunda Goddard’ın bilhassa iklim programlarında önemli bütçe ve işçi kesintilerine gidildi.

İzlandalı bilim insanı Björnsson, “Tam olarak gereksinimimiz olan çalışmaları yapıyorlardı” dedi.

2023’te AMOC’un kırılganlığına ait “en gerçekçi” değerlendirmelerden birini yapan araştırmacı Anastasia Romanou, laboratuvarın Manhattan’daki kira mukavelesinin iptal edildiğini, grupların kafelerden çalıştığını ve verimliliğin yarı yarıya düştüğünü söyledi.

Romanou, “Uzun vadeli olaylara bakmamamız gerektiğini düşünüyorlar” dedi.

Öte yandan Stratejik İklim Riskleri Teşebbüsü Başkanı Laurie Laybourn’un sözleri tehlikenin boyutunu gözler önüne seriyor: “Büyük nüfuslu ülkelerin alıştıkları iklim rejiminden uzaklaşmasıyla tetiklenen global bir düzensizlikten kelam ediyoruz. Bu, önemli ve kalıcı bir global istikrarsızlık yaratır.”

Washington Post’un “Why this country declared an ocean current collapse a national security risk” başlıklı haberinden faydalanılmıştır.