Ömrünü mesleğine adayıp sayısız öğrenci yetiştirdi… Hukukçu olacakken tarihçi oldu, ismini tüm dünya öğrendi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Prof. Dr. İlber Ortaylı geçen ocak ayında geçirdiği prostat ameliyatının akabinde bu rahatsızlığıyla ilişkili meselelerin tedavisi tekrar hastaneye yatmıştı.

Diyabet hastası olan ve böbrek rahatsızlığından ötürü haftada üç gün diyalize giren Ortaylı, bağışıklık sistemiyle ilgili immün tedavisi de görüyordu. Ortaylı geçen perşembe günü rahatsızlıklarının tekrar nüksetmesinin ardından tekrar hastaneye yatmıştı.

İkinci Dünya Savaşı biteli yalnızca 3 yıl olmuş. Sıkıntı yıllar. Yeni dünyaya gelen İlber, Kemal ve Şefika Ortaylı için o sırada “dünyanın merkezi” olmalı, 1948.

ÜLKEMİZİN YETİŞTİRDİĞİ EN BÜYÜK TARİHÇİLERDEN BİRİYDİ

Ülkemizin yetiştirdiği en kıymetli tarihçilerden biri olan Prof. Dr. İlber Ortaylı, tarih bilgisinin yanı sıra entelektüel birikimi ve kendine has hitabet şekliyle da tanınıyordu.

“İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı”, “Osmanlı’yı Yine Keşfetmek”, “Tarihin İzinde” ve “Bir Ömür Nasıl Yaşanır” üzere çok sayıda kitabının yanında akademisyenlik kariye boyunca da birçok öğrenci yetiştiren İlber Hoca çalışmaları ile tarih bilimine büyük katkılar sağladı.

İlber Ortaylı, İtalyanca, Türkçe, İngilizce, Rusça, Farsça, Almanca ve Fransızca olmak üzere 7 dil biliyordu.

Türk Tarih Kurumu gurur üyesi, Memleketler arası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesi olan Ortaylı, Viyana’da Lisan, Tarih ve Coğrafya eğitimi almıştı.

Kemal Ortaylı, küçük İlber’le.

HAYATINI ÖĞRENMEYE VE ÖĞRETMEYE ADADI

1947 Avusturya/Bregenz doğumlu olan İlber Ortaylı Birinci ve ortaöğrenimini İstanbul ve Ankara’da tamamladıktan sonra 1965’te Ankara Atatürk Lisesi’nden mezun oldu. 1968 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih kısmını bitirdikten sonra eğitimine Viyana Üniversitesi’nde devam etti.

Yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesi’nde bir öbür değerli tarihçimiz Prof. Halil İnalcık ile yaptı. 1978’de A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” isimli tezi ile doktora derecesi aldı. 1979’da “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” isimli çalışmasıyla doçent, 1989 yılında da profesör oldu.

Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus Üniversitelerinde, dünyanın dört bir yanında konuk öğretim üyeliği yaptı, seminerler ve konferanslar verdi. 16. yüzyıl ila 19. yüzyıl Osmanlı ve Rusya tarihi ile ilgili makaleleri yerli ve yabancı birçok hakemli mecmuada yayınlandı.

“Ben her vakit planlı yaşadım, önüme bakmaya çalışarak yaşadım. Pekala, daima gerçek olanı mı seçtim? Hayır. 70’li yaşlarımda dahi her vakit en yanlışsız olanı seçtiğimi söyleyemem lakin rüzgârın önünde savrulmamak, aşikâr bir doğrultuyu seçerek yaşamak için plan yapmanın ehemmiyetini yabana atamam. Günümü nasıl geçirdiğimi de sordunuz. Ben bir günümü de planlı yaşarım. Evvelce beri sabahları erken kalkar, okurum. Çok açık ki erken kalktığınızda gününüz aslında ister istemez planlanır. Kiminle görüşeceksiniz, neler yapacaksınız, neler okuyup neler yazacaksınız; zihninize bir bir dizilir. Yalnız benim, Allah elden ayaktan düşürmesin, kendimce bir alışkanlığım vardır. Konutta oturmayı sevmem. Gündüz kesinlikle meskende oturamam. Mesken benim için sabah çıkılıp akşam gelinecek bir yerdir. Tatil günleri hariç! Hayatım yıllardan beri bu minval üzere döner. Ya okula giderim ya kütüphaneye ya da artık yaptığım üzere ofise gelir çalışırım. (Fotoğraf: Chicago Üniversitesi, 1975.)”

ASLINDA HUKUK OKUMAYA BAŞLAMIŞTI…

Türkiye’de “tarih” denince akla gelen en değerli isimlerden biri olan İlber Ortaylı aslında neredeyse hukukçu olacakken tarihçi olmuştu. İlber Hoca, Zeynep Bilgehan’a verdiği röportajda “Bizim vaktimizden beri bu üniversite imtihanı var. Ben birinci tercih olarak ‘Hukuk Fakültesi’ni yazdım. Sonra tarih, arkeoloji diye sıraladım. Aslında bu kısımları yapmak istiyorum fakat tarihin liseden sonra yapılamayacağına kanaat getirmişim. Muhtemelen validemin Ankara Lisan Tarih Bölümü’nde hoca olmasının da tesiri vardı. O pek teşvik etmiyordu; ‘Erkek çocuk mühendis, avukat, doktor, hukukçu olur’ düşüncesi vardı. Hukuku da seviyordum aslında, yatkınım. Sonunda gittim, girdim. Çok da âlâ puanla kazandım ancak okul beni çok sıktı. Okul derken, hocalar olağanüstüydü. Ancak talebelerle anlaşamadık. Dört sene bu tiplerle birebir yerde okumak güç geldi.” demişti.

Yıllar uzunluğu hem gazete yazılarıyla hem de ekranlardaki varlığıyla ülke tarihimizin, tarih bilimin popülerleşmesine katkı sağlayan Prof. Dr. İlber Ortaylı, kendisi de, farklı biçimi, esprili yaklaşımı, bilgi birikimini herkese ulaşacak formda aktarışıyla tanınan bir figür haline geldi.

İlk “rehberlik” yılları…

“BEN GENÇKEN DE POPÜLERDİM”

İlber Ortaylı tekrar birebir röportajda “Gençken de bu kadar tanınan miydiniz?” sorusuna gülerek “Gençken de arkadaşlar ortasında popülerdim” diye yanıt vermişti.

Prof. Dr. İlber Ortaylı “Şimdi olsa ‘genç İlber Ortaylı’ya ne söylemek isterdi? Sanki hayal ettiği yerlere geldi mi?” diye sorulunca “Gençken ‘Tarih yapayım, hoca olayım, yazayım ve okunayım istiyordum.’ Bu kadar suçsuz hayallerdi… Daha fazla şey olsun istemedim, çok param olsun düşünmedim, zati de yok! Hiç ‘çok az gez, daha çok çalış’ demezdim zira istediğim her şeyi de yaptım; daha çok da çalıştım, daha çok gezdim, daha çok dinledim… Hiç lüks aramadım, imkânları sonuna kadar kullandım. Dörtlü yonca yaprağı bulduğumda, iki defa ne niyetim varsa oldu. Ne olduğunu söylemem!” demişti.

“Validem ihtilal yılında doğdu. Uzun, hadiseli bir ömür geçirdi. İkinci Cihan Harbi’ni yaşadı. Memleketine, lisanına, teşhir etmemekle birlikte dini kurallara çok bağlı olarak yaşadı. Çok tuhaf keyifli vakti Avrupa’da çabucak harbin sonrasıdır.”

GENÇLERE “HAYATA BİR KERE GELDİNİZ, TADINI ÇIKARIN” DİYE SESLENMİŞTİ

Sayısız öğrenci yetiştiren, kendinden sonraki kuşağa de tarihi sevdiren İlber Ortaylı gençlere çok güzel anlaşır ve onlara tavsiyeler vermeyi ihmal etmezdi. “Hayata bir kez geldiniz, tadını çıkarın” diye seslendiği gençliğe “Zamanlarını çok uygun kullanmalarını öneririm zira genç insanın kapasitesi çok yüksek. Gücü çok, hafıza çabuk emiyor ve çok iş yapıyor. Ben bu halimi bir saatte kaldırıp koşana kadar, genç insan şayet gücü ve niyeti varsa bütün işi bitirir; flört de edebilir, spor da yapabilir, hepsini yapabilir. 24 saat onun için çok kıymetli ve uzundur lakin niyeti yoksa bir köşeye göçüp oturursa şimdikiler üzere bir devre yazık olur. Sıhhatiniz gençlikte çok yardımcıdır, bizimki üzere değildir. Gençken aldıklarınızı güzel öğrenebiliyorsun, sonrakiler uçup gidiyor. Tuğlayı ve temeli sağlam atacaksın. Ümitsizliğe kapılacak bir şey yok.” diye seslenmişti.

Mersin eski milletvekili Dr. Talip Özdolay’ın kızı Ayşe Özdolay’la 1981’de evlenen İlber Ortaylı’nın bu evlilikten Tuna Ortaylı isminde bir kızı, iki de torunu vardı.