Messi de kaçırıyor, Mbappe de… Penaltıyı ayak mı kaçırır, beyin mi?

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Dünyanın en büyük futbolcularını izliyoruz. Messi penaltı kaçırıyor… Mbappe penaltı kaçırıyor… Dünya Kupası’nda, Avrupa Şampiyonası’nda, Şampiyonlar Ligi finallerinde ve ulusal liglerde birebir sahne tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Tribündeki ve ekran başındaki milyonlarca insanın aklından ise birebir soru geçiyor:

“Bu kadar büyük futbolcular penaltıları nasıl kaçırabiliyor?”

İşte bu soru sadece futbolun değil; spor psikolojisi, spor fizyolojisi ve nörobilimin de karşılık aradığı değerli sorulardan biridir. Zira bazen problem ayakta değildir. Sıkıntı beyindedir.

BEYNiN DEĞiŞEN DÜZENi

Profesyonel bir futbolcu penaltıyı binlerce kere çalışır. Artık bu hareket kas hafızasının bir modülü hâline gelmiştir. Olağan kaidelerde topa nasıl vuracağını düşünmez zira beyin bu hareketi otomatik olarak yönetir. Fakat milyonlarca insanın izlediği kritik bir maçta, penaltı noktasına yürürken beynin çalışma nizamı değişebilir.

· “Kaçırırsam ne olur?”

· “Takımımı hayal kırıklığına uğratır mıyım?”

· “Kaleci sanki hangi köşeye atlayacak?”

Bu kanılar arttıkça, olağanda otomatik yapılan hareket şuurlu olarak denetim edilmeye başlanabilir.

700 PENALTI iNCELENDi

Aslında bu husus sırf ferdî bir müşahede değildir. Spor psikolojisinde yıllardır ‘Choking Under Pressure’, yani baskı altında olağan performansı gösterememe olgusu araştırılmaktadır.

Norveç Spor Bilimleri Okulu’ndan Prof. Geir Jordet, Dünya Kupası, Avrupa Şampiyonası ve Şampiyonlar Ligi üzere büyük tertiplerde 700’den fazla penaltıyı incelemiş; penaltı muvaffakiyetinin sırf teknik hünerle değil, zihinsel hazırlık, nefes denetimi, rutinler ve baskıyla baş etme hüneriyle de yakından bağlı olduğunu ortaya koymuştur.

Spor psikolojisinde bir diğer kıymetli yaklaşım ise ‘Explicit Monitoring Theory’dir. Bu teoriye nazaran atlet, olağanda otomatik yaptığı hareketi baskı altında şuurlu olarak denetlemeye başlar. Hareketi gereğinden fazla tahlil etmek, doğal akıcılığı bozabilir. Buna fazla düşünmekten hareketin kilitlenmesi de denilmektedir.

PENALTILAR, iNSAN BEYNiNiN NASIL ÇALIŞTIĞINI DA GÖSTERiR

İnsan beyni aşırı baskı altında bazen en yeterli bildiği hareketi bile gereğinden fazla denetim etmeye çalışır. İşte bu sebeple çağdaş seçkin spor artık sadece kasları geliştirmekten ibaret değildir.

· Nefes denetimi.
· Dikkat idaresi.
· Zihinsel dayanıklılık.
· Görselleştirme teknikleri.

Bugün performans idmanlarının vazgeçilmez modülleri hâline gelmiştir.

Çünkü büyük kupaları sırf daha güçlü kaslara sahip atletler değil, baskı altında beynini en düzgün yönetebilen sportmenler kazanır.

Penaltılar bize sırf futbolu öğretmez. İnsan beyninin baskı altında nasıl çalıştığını da gösterir. Tahminen de penaltıyı kaçıran sadece ayak değildir. Bazen baskı altında doğal akıcılığını kaybeden beyindir. Futbolun bize öğrettiği en kıymetli derslerden biri de budur.

BASKETBOL, TENiS VOLEYBOL VE GOLFTE DE BENZER KÂBUSLAR VAR

İşte tam bu noktada penaltı artık sırf teknik bir vuruş olmaktan çıkar; beynin, gerilim sisteminin ve motor denetimin birlikte sınandığı özel bir performans anına dönüşür.

· Kalp atım suratı artabilir.
· Stres hormonları devreye girebilir.
· Kas gerginliği yükselebilir.
· Dikkat daralabilir.
· Hareket zamanlaması değişebilir.
· Oyuncu olağanda hiç yapmayacağı bir vuruş yapabilir.
· Bazen top metrelerce auta masraf.
· Bazen kalecinin üzerine vurulur.
· Bazen de sert vurması beklenirken beklenmedik derecede yumuşak bir plase tercih edilir.

Burada birden fazla vakit sorun teknik yetersizlik değildir. Sorun, baskının beynin otomatik motor programını süreksiz olarak değiştirebilmesidir. Bu durum sadece futbola has değildir. Basketbolda son saniyedeki özgür atışta… Teniste maç puanında… Golfte son vuruşta… Voleybolda maç servisinde… Benzeri biyolojik düzenekler devreye girebilir.