Trump ve Hamaney’in ortak noktaları neler? Dünyayı krize sokan inat!

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Biri, ihtimamla hazırlanmış metinleri yüzünü göstermeden yayımlayarak halkla bağlantı kuruyor; ötekisiyse kameralardan yahut bir gazeteciyle telefon görüşmesi yapmaktan asla çekinmiyor, günün her saati kışkırtıcı paylaşımlar yapabiliyor. Lakin usulleri ne kadar farklı olursa olsun, Donald Trump ve Mücteba Hamaney’in verdikleri ileti birebir: Kazanıyoruz…

Üstelik gelinen noktada karşılaştıkları sorun da tıpkı: İkisi de zayıf görünmek endişesiyle taviz vermeyi göze alamıyor ve bu da onları mevcut çıkmazı zafer üzere sunmaya zorluyor.

Diğer yandan, Hamaney, Amerika’nın askeri gücünü mağlup etmenin ispatı olarak Hürmüz Boğazı’nda kalıcı idare hakkı talep ediyor. Öte yandan Trump ise, Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasının işe yaradığını ve İran’ı direkt müzakere olmadan nükleer konusunda taviz vermeye zorladığını kanıtlamak üzere İran’ın yaptırımların gevşetilmesini talep etmesine muhtaçlık duyuyor.

TAVİZ VERMEMEK Mİ PİYASALARI SALLAMAK MI?

İki başkan de taviz vermeleri halinde iç siyasette ödeyecekleri bedeller nedeniyle günlük 21 milyon varil petrol akışını engellemeye ve piyasalarda global sakinlik yaratma riskini göze almaya hazır.

Taviz vermek, Hamaney açısından sertlik yanlılarına, Trump açısından da MAGA’cı tabana zayıf görünmek manasına geliyor (MAGA: Make America Great Again/Amerika’yı Yine Yüceltelim hareketi).

Analistlere nazaran, ikisinin de bir muahedeye gereksinimi var lakin Ne Trump ne de Hamaney bunu açıkça itiraf edebilecek durumda.

Trump geçtiğimiz günlerde 15 bin asker, birkaç destroyer ve 100 savaş uçağının dahil olduğu “Özgürlük Operasyonu’nu” başlattığını duyurmuştu. Trump bu kararı, İran’a ilişkin limanlara yönelik abluka işe yaradığı için değil, başarısız olduğu için başlatmıştı (Trump daha sonra bu operasyonun durdurulduğunu açıkladı).

Haftalarca süren İran limanlarını kapatma operasyonuna karşılık, Tahran’ın da Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla petrol fiyatları süratle yükseldi, global iktisat sarsıldı ve İran yaptırımların gevşetilmesi için rastgele bir “yalvarma” belirtisi göstermedi. Bu durum da Trump’ı başarısızlığı kabul etme ya da askeri güç kullanarak vitesi arttırma ortasında bir seçim yapmaya zorladı.

Kongre kaynaklarına nazaran, savaşın ABD’ye günlük maliyeti aşağı üst 1 milyar dolar. Geçtiğimiz günlerde yayımlanan bir ankete nazaran, Amerikalıların yüzde 60’ı artık savaşın yanılgı olduğunu düşünmeye başladı.

Trump, Hürmüz ablukasının işe yaradığını kanıtlayacak ödünler almadan geri çekilemez. Üstelik, basına yaptığı “ABD’nin hiçbir muahede yapmaması daha iyi” halindeki açıklaması da liderin tabanını -stratejik başarısızlığın değil, İran’ın uzlaşmazlığının bir sonucu olarak kurgulanan- yeni bir çatışmaya hazırladığı halinde yorumlandı.

Hamaney de tıpkı tuzağa tam aksisi istikametten düşüyor. ABD ile yapılacak ve taviz üzere görünebilecek bir muahede, siyasi meşruiyeti için dayanaklarına gereksinim duyduğu sertlik yanlılarını öfkelendirebilir.

İranlı analist Saeed Barzin, İran ile ilgili değerlendirmesinde, şunları söyledi:

“Bu aşırılıkçı, köktendinci, özerk, başına buyruk ve ‘kıyamet odaklı’ eğilim, İhtilal Muhafızları Örgütü de dahil olmak üzere çeşitli devlet kurumlarında tesir sahibi.”

Hamaney, misyona gelmek için en berbat kaidelerin doğduğu bir ortamda, yaklaşık iki ay evvel liderliği devraldı: Babasının suikasta uğradığı, meşruiyetinin sorgulandığı ve kamuoyuna hiç görünmeden bir savaşı yönetmek zorunda olduğu bir atmosfer.

Ayrıca, İran, Hürmüz Boğazı’nı sonsuza kadar kapalı tutamaz. Zira iktisadın hür düşüşte olduğu ülkede, savaşın başından bu yana milyonlarca insan işinden oldu. İran’ın geçenlerde Pakistanlı arabuluculara sunduğu teklifte “savaşın bitirilmesinden ve kalıcı barıştan” bahsediliyordu. Teklif, ateşkesin en geç 30 gün içinde savaşın büsbütün sona ermesine dönüştürülmesi ve çatışmaya geri dönülmeyeceğini garanti edecek memleketler arası bir sistem kurulması daveti yapıyor.

Hürmüz Boğazı’nda ise, İran ulaşımı kademli olarak açabilir, denizin mayınlardan temizlenmesi konusunda sorumluluk üstlenebilir ve ABD’nin mayınların temizlenmesi çalışmalarındaki dayanağını reddetmeyebilir.

İran teklifte ayrıyeten, uranyum zenginleştirmesinin 15 yıla kadar büsbütün durdurulması sıkıntısını de ele alıyor. Bu müddet dolduktan sonra İran “sıfır stok” prensibine dayanarak, yüzde 3,6 zenginleştirmeye geri dönebilir.

Trump’ın “tatmin olmadığını” ve İran’ın “yeterince ağır bedel ödemediğini” belirttiği cevabı, aslında bu siyasi manevrayı anladığını gösteriyor.

Birleşik Arap Emirlikleri’ne (BAE) yapılan taarruz ise, hem Trump hem de Hamaney’in kendi tansiyon stratejilerinin denetimini kaybetmeye başladıklarına dair öbür bir paralelliği ortaya koyuyor.

İran’ın, BAE’deki Hürmüz Boğazı’nı büsbütün baypas etmeyi sağlayan Füceyre’deki limanı vurması, Tahran’ın çatışmaları boğazın ötesine taşıdığını yahut İhtilal Muhafızları kumandanlarının, Hamaney’in diplomatik seçeneklerini zora sokacak bağımsız kararlar aldığını gösteriyor.

Aynı formda, Trump’ın gemileri “yeryüzünden silme” tehdidi, onu askeri danışmanlarının tavsiye ettiğinin ötesine geçebilecek reaksiyonlar vermeye mecbur bırakıyor. Analistler, Trump’ın ülkedeki muhalefeti kırmak için Hürmüz’de sert bir askeri harekete, Hamaney’in ise İran’ın zayıf değil, meydan okuyan bir pozisyonda görünmesine gerek duyduğunu belirtiyor.

Ancak ikisi de kendi halklarına geri adım atmanın teslim olmakla muadil olduğunu söylüyor. Trump’ın destekçileri İran’ın yerle bir edilmesini ya da teslim alınmasını, İran’daki sertlik yanlıları ise ABD’nin küçük düşürülmesini, aşağılanmasını bekliyor.

Kaynak: The Telegraph